سرطان معده یکی از مهمترین بیماریهایی است که در سالهای اخیر در مطب و مرکز اندوسکوپی ما با آن مواجه میشوم. بسیاری از بیماران با دردهای گوارشی یا سوءهاضمه طولانی مراجعه میکنند و تصور میکنند مشکل سادهای دارند؛ درحالیکه بعضی از این علائم میتوانند نشانههای اولیه سرطان معده باشند.
هدف این مقاله این است که همان توضیحاتی که در ویزیتهای حضوری به بیماران ارائه میدهم، به زبانی ساده، اما علمی و دقیق، برای شما بازگو کنم.
فهرست مطالب
سرطان معده چیست؟ (Gastric Cancer)
سرطان معده به معنای رشد غیرطبیعی و کنترلنشده سلولهای معده است.
متأسفانه در مراحل اولیه معمولاً بیعلامت است و همین مسئله باعث میشود بسیاری از بیماران دیر مراجعه کنند.
از نگاه بالینی، تشخیص زودهنگام تفاوت بین درمان ساده و جراحی سنگین یا شیمیدرمانی است.
و این همان چیزی است که اندوسکوپی دقیق را تا این حد مهم میکند.
علائم سرطان معده | چه زمانی باید شک کنیم؟
علائم اولیه subtle هستند و ممکن است ساده به نظر برسند:
- سوءهاضمهی طولانیمدت
- درد مبهم یا سوزش معده
- کاهش وزن بدون دلیل
- بیاشتهایی
- احساس پری سریع بعد از مقدار کمی غذا
- تهوع مداوم
- کمخونی مقاوم به درمان
- مدفوع سیاه یا خون مخفی در مدفوع
- ضعف و خستگی
نکته مهم:
اگر بالای ۴۰–۴۵ سال هستید و بیش از چند هفته علائم گوارشی دارید، اندوسکوپی باید جدی گرفته شود.
بیشتر بخوانید: ریفلاکس معده چیست؟ درمان و پیشگیری
ریسکفاکتورهای سرطان معده (Risk Factors)
در بیماران ایرانی، عوامل زیر بسیار اهمیت دارند:
۱) هلیکوباکتر پیلوری
شایعترین عامل زمینهساز. این باکتری التهاب مزمن ایجاد میکند و میتواند به آتروفی، متاپلازی و نهایتاً سرطان منجر شود.
۲) سابقه خانوادگی سرطان معده
در خانوادههایی که یک یا چند عضو مبتلا داشتهاند، ریسک بسیار بالاتر است.
۳) سن بالای ۴۵–۵۰ سال
۴) رژیم غذایی نامناسب
نمک زیاد، غذاهای دودی، شور، ترشیها، گوشت فرآوریشده.
۵) سیگار
۶) بیماریهای معده تشخیصدادهنشده
مانند:
- زخمهای مزمن
- گاستریت آتروفیک
- متاپلازی رودهای
۷) جراحی قبلی معده
۸) چاقی و اضافهوزن
انواع سرطان معده (Types of Gastric Cancer)
۱) آدنوکارسینوم معده
شایعترین نوع (بیش از ۹۰٪ موارد).
از سلولهای پوششی معده منشأ میگیرد.
انواع زیرگروه:
- نوع رودهای (Intestinal Type)
مرتبط با هلیکوباکتر، رژیم غذایی، سن و التهاب مزمن.
پیشرفت آهستهتر و قابل تشخیصتر.
- نوع دیفوز (Diffuse Type)
تهاجمیتر، سریعتر، و گاهی بدون علائم واضح.
در برخی موارد زمینه ژنتیکی دارد.
۲) لنفوم معده (MALT Lymphoma)
نوعی سرطان سیستم ایمنی؛ گاهی با درمان هلیکوباکتر بهبود مییابد.
۳) تومورهای GIST
۴) نادرترین موارد مثل کارسینوئید معده
چرا تشخیص زودهنگام سرطان معده حیاتی است؟
بهعنوان فوق تخصص گوارش، بارها دیدهام بیمارانی که اگر ۶ ماه زودتر اندوسکوپی انجام میدادند، نیاز به جراحیهای سنگین یا شیمیدرمانی نداشتند.
تشخیص زودهنگام یعنی:
- تومور کوچکتر
- جراحی سادهتر یا حتی امکان درمان اندوسکوپیک (ESD / EMR)
- شانس درمان کامل بسیار بالاتر
- هزینه کمتر
- کیفیت زندگی بهتر
بیشتر بخوانید: بوتاکس معده در کرج + مزایا، عوارض و هزینه
اندوسکوپی دقیق؛ ابزار اصلی تشخیص سرطان معده
اندوسکوپی تنها روش قابل اعتماد برای تشخیص زودهنگام سرطان است.
در اندوسکوپی:
- تمام نواحی معده با دقت بررسی میشود
- هر ناحیه مشکوک بزرگنمایی میشود
- بیوپسیهای متعدد و هدفمند برداشته میشود
- ضایعات کوچک قابل تشخیص هستند
- هلیکوباکتر دقیق بررسی میشود
در مرکز ما، اندوسکوپی با دستگاههای باکیفیت و نمونهبرداری در تعداد کافی (Minimum 8–12) انجام میشود تا هیچ موردی از چشم پنهان نماند.
نقش پاتولوژی دقیق در تشخیص سرطان معده
پاتولوژیست مشخص میکند:
- آیا سلولها سرطانی هستند؟
- نوع سلولهای درگیر چیست؟
- محدوده درگیری چقدر است؟
- آیا آتروفی یا متاپلازی زمینهساز وجود دارد؟
- آیا هلیکوباکتر فعال وجود دارد؟
این مرحله تعیینکننده نقشه درمان است.
به همین دلیل همکاری نزدیک با پاتولوژیستهای باتجربه در مرکز ما یکی از نقاط قوت روند تشخیصی است.
درمان سرطان معده
درمان بسته به مرحله بیماری به ۳ روش انجام میشود:
۱) درمان اندوسکوپیک (در مراحل بسیار اولیه)
- EMR
- ESD
اگر تومور سطحی باشد، گاهی کاملاً بدون جراحی درمان میشود.
۲) جراحی (Gastric Resection)
در مراحل متوسط یا پیشرفتهتر.
۳) شیمیدرمانی یا درمانهای ترکیبی
بیشتر بخوانید: هلیکوباکتر پیلوری چیست و چرا اهمیت دارد؟
شیوع سرطان معده در ایران | چرا باید حساستر باشیم؟
در ایران، متأسفانه سرطان معده یکی از شایعترین سرطانها است.
در برخی مناطق کشور جزو رتبههای اول سرطان و علت اصلی مرگهای ناشی از سرطان محسوب میشود.
دلایل شیوع بالا:
- شیوع زیاد هلیکوباکتر پیلوری
- مصرف بالای نمک و ترشیجات
- دخانیات
- تشخیص دیرهنگام
- کمتوجهی به اندوسکوپی دورهای
بههمین دلیل، در بیماران ایرانی، آستانه اندوسکوپی باید پایین باشد.
چه کسانی باید حتماً اندوسکوپی انجام دهند؟
- سن بالای ۴۵ سال
- درد یا سوءهاضمه بیش از ۳ هفته
- کاهش وزن
- کمخونی
- سابقه خانوادگی سرطان معده
- هلیکوباکتر مقاوم
- زخم معده تشخیصدادهشده
- علائم هشداردهنده (ALARM Symptoms)
مرکز ما؛ تشخیص زودهنگام و درمان دقیق سرطان معده
در مرکز اندوسکوپی ما مطب دکتر محمد تقی صفری فوق تخصص گوارش:
- اندوسکوپی دقیق با بزرگنمایی و بررسی کامل انجام میشود
- بیوپسیهای کافی و هدفمند برداشته میشود
- نمونهها توسط پاتولوژیست متخصص گوارش بررسی میشود
- برنامه پیگیری بر اساس سن، سابقه خانوادگی و نتایج نمونهبرداری تنظیم میشود
همین روند باعث شده بسیاری از بیماران ما سرطان معده را در مراحل اولیه و قابل درمان تشخیص دهند.
سؤالات متداول
علائم اولیه سرطان معده چیست؟
سوءهاضمه مداوم، کاهش وزن، درد معده، تهوع و کمخونی.
آیا سرطان معده بهصورت کامل درمان میشود؟
در مراحل اولیه، بله — حتی گاهی با روش اندوسکوپیک قابل درمان کامل است.
بهترین روش تشخیص سرطان معده چیست؟
اندوسکوپی + بیوپسی دقیق.
آیا هلیکوباکتر باعث سرطان میشود؟
در صورت عدم درمان، بله؛ یکی از مهمترین عوامل زمینهساز است.
چه زمانی باید اندوسکوپی انجام شود؟
هر فرد بالای ۴۵ سال با علائم گوارشی یا هر شخص با سابقه خانوادگی سرطان معده.
