در سالهای اخیر، تعداد بیمارانی که با اسهال طولانیمدت، خون در مدفوع یا دردهای مزمن شکمی به مطب مراجعه میکنند، افزایش یافته است.
بسیاری از این بیماران در نهایت با تشخیص بیماریهای التهابی روده (IBD) روبهرو میشوند؛ یعنی کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون.
این دو بیماری اگرچه شباهتهایی دارند، اما از نظر درگیری روده، عوارض و درمان، تفاوتهای مهمی با هم دارند.
فهرست مطالب
IBD چیست؟ (Inflammatory Bowel Disease)
IBD به گروهی از بیماریهای مزمن و خودایمنی روده گفته میشود که مهمترین آنها:
•کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis)
•بیماری کرون (Crohn’s Disease)
در این بیماریها، سیستم ایمنی بهاشتباه به دیواره روده حمله میکند و باعث التهاب پایدار میشود.
کولیت اولسراتیو چیست؟
کولیت اولسراتیو بیماریای است که:
- فقط روده بزرگ (کولون و رکتوم) را درگیر میکند
- التهاب بهصورت پیوسته گسترش مییابد
- معمولاً از رکتوم شروع میشود
- درگیری فقط محدود به سطح مخاط روده است
در اندوسکوپی، مخاط روده قرمز، شکننده و گاهی همراه با زخمهای سطحی دیده میشود.
بیماری کرون چیست؟
- بیماری کرون میتواند:
- هر قسمتی از دستگاه گوارش از دهان تا مقعد را درگیر کند
- بهصورت پچگونه (ناپیوسته) باشد
- کل ضخامت دیواره روده را گرفتار کند
- باعث تنگی، فیستول و آبسه شود
در اندوسکوپی کرون، معمولاً زخمهای عمقی و درگیریهای نامنظم دیده میشود.
علائم کولیت اولسراتیو و کرون
علائم گوارشی شایع
- اسهال مزمن
- وجود خون یا مخاط در مدفوع
- دلپیچه و درد شکم
- فوریت در اجابت مزاج
- کاهش وزن
- نفخ و بیاشتهایی
علائم خارج از روده
در بسیاری از بیماران من، علائم فراتر از روده است:
- درد و التهاب مفاصل
- ضایعات پوستی
- التهاب چشم
- کمخونی
- خستگی مزمن
- پوکی استخوان
چه کسانی در معرض خطر کرون هستند؟
- سابقه خانوادگی IBD
- سن جوان (۱۵ تا ۳۵ سال)
- سیگار (بهویژه در کرون)
- استرس مزمن
- عفونتهای گوارشی قبلی
- مصرف برخی داروها
چرا تشخیص IBD اهمیت زیادی دارد؟
تشخیص دیرهنگام ممکن است باعث:
- پیشرفت آسیب روده
- تنگی روده
- فیستول و آبسه
- نیاز به جراحی
- افزایش خطر سرطان روده بزرگ
- کاهش کیفیت زندگی
در تجربه بالینی من، بیمارانی که زود تشخیص داده میشوند، زندگی تقریباً طبیعی دارند.
بیشتر بخوانید: رژیم غذایی و تغذیه در کولیت اولسراتیو و بیماری کرون
تشخیص کولیت اولسراتیو و کرون چگونه انجام میشود؟
تشخیص فقط با علائم امکانپذیر نیست.
۱) کولونوسکوپی دقیق
اصلیترین ابزار تشخیصی است.
در مرکز کولونوسکوپی کرج دکتر صفری
- کل روده بزرگ بررسی میشود
- از نواحی سالم و درگیر بیوپسی گرفته میشود
- شدت التهاب ارزیابی میشود
۲) پاتولوژی تخصصی
پاتولوژیست بررسی میکند:
- نوع التهاب
- مزمن یا حاد بودن
- وجود گرانولوم (به نفع کرون)
- شدت آسیب مخاط
۳) آزمایشها و تصویربرداری
- CRP، ESR
- کالپروتکتین مدفوع
- MRI یا CT Enterography در کرون
نقش اندوسکوپی در درمان و پیگیری
اندوسکوپی فقط برای تشخیص نیست.
در بیماران IBD از آن برای:
- تعیین شدت بیماری
- ارزیابی پاسخ به درمان
- تشخیص زودهنگام سرطان روده
- تصمیمگیری درباره تغییر دارو
استفاده میشود.
درمان کولیت اولسراتیو و کرون
درمان مرحلهمحور و شخصیسازیشده است:
۱) داروهای ضدالتهاب
- مزالازینها
۲) کورتونها
- برای کنترل فاز فعال بیماری
۳) داروهای سرکوبکننده ایمنی
۴) درمانهای بیولوژیک
- در موارد متوسط تا شدید
۵) جراحی
- در موارد خاص و مقاوم
هدف درمان فقط قطع اسهال نیست؛
هدف رسیدن به بهبودی مخاطی (Mucosal Healing) است.
بیشتر بخوانید: بیماری سلیاک چیست و چه علائمی دارد؟
تغذیه در کولیت اولسراتیو و کرون
رژیم غذایی برای هر بیمار متفاوت است، اما اصول کلی شامل:
در فاز فعال
- غذاهای ساده و کمفیبر
- پرهیز از غذاهای چرب و تند
- مایعات کافی
در فاز خاموش
- رژیم متعادل
- پروتئین کافی
- اصلاح کمبودهای ویتامینی
خطر سرطان روده در بیماران IBD
در کولیت اولسراتیو طولانیمدت و کرون کولونیک:
- خطر سرطان روده بزرگ افزایش مییابد
- کولونوسکوپیهای دورهای الزامی است
- بیوپسیهای هدفمند نقش حیاتی دارند
بیشتر بخوانید: بوتاکس معده در کرج
چرا پیگیری منظم در IBD ضروری است؟
IBD یک بیماری مزمن است.
بدون پیگیری، حتی بیمار بدون علامت هم ممکن است آسیب فعال داشته باشد.
پیگیری منظم باعث:
- کاهش عوارض
- کاهش نیاز به جراحی
- افزایش طول عمر روده
- افزایش کیفیت زندگی
مرکز ما؛ تشخیص و درمان تخصصی IBD
در مرکز گوارش ما:
- کولونوسکوپی دقیق توسط فوق تخصص انجام میشود
- نمونهبرداریهای استاندارد و گسترده گرفته میشود
- پاتولوژی تخصصی تفسیر میشود
- درمان طبق گایدلاینهای روز تنظیم میشود
- پیگیری بلندمدت و شخصیسازیشده انجام میشود
سؤالات متداول کولیت اولسراتیو و کرون
آیا کولیت و کرون درمان قطعی دارند؟
خیر، اما قابلکنترل و قابلمدیریت هستند.
آیا این بیماریها ارثیاند؟
زمینه ژنتیکی دارند، اما تنها عامل نیستند.
آیا استرس باعث IBD میشود؟
استرس عامل ایجاد نیست، اما میتواند بیماری را شعلهور کند.
آیا بیماران IBD میتوانند زندگی طبیعی داشته باشند؟
در صورت تشخیص و درمان صحیح، بله.
.
نوشته شده توسط دکتر صفری در تاریخ 1404/10/8
